Tags

, , , , , , ,

Το ακόλουθο άρθρο υπογράφει η Ελένη Τσετσέκου, συντηρήτρια και βιβλιοδέτις.

Όταν μου ζήτησε ο Δημήτρης να του πω την γνώμη μου για κάποια βιβλία που χρειάζονταν συντήρηση ενθουσιάστηκα.  Είναι αυτό το συναίσθημα όταν πιάνεις ένα παλιό βιβλίο, είμαι σίγουρη πως για να παρακολουθείτε αυτό το blog ξέρετε τι εννοώ. Επρόκειτο για τρία βιβλία…
Το πρώτο και παλαιότερο, ήταν σε πολύ καλή κατάσταση. Ντυμένο με περγαμηνή η οποία είχε σκιστεί σε κάποια σημεία, θύμιζε τα βιβλία που βλέπουμε  στις ταινίες. Τα κεφαλάρια του είχαν “λυθεί” από τα τεύχη και δεν ακολουθούσαν το άνοιγμα του βιβλίου. Το υπόλοιπο σώμα του ήταν καλυμμένο με σκόνη και επικαθήσεις αλλά κατά τα άλλα ήταν σε άψογη κατάσταση.  
Παρόλαυτα χρειαζόταν ένα καθαρισμό, στερέωση των ευαίσθητων σημείων της περγαμηνής πάνω στο εξώφυλλο και στήριξη των κεφαλαριών πάνω στα τεύχη. Απλά πράγματα!

Τα άλλα δύο βιβλία δεν ήταν το ίδιο τυχερά: τα καλύμματά τους ήταν σκισμένα – σχεδόν διαλυμένα. Το χαρτί τους, λεπτό και κιτρινισμένο, φαινόταν αρκετά ευαίσθητο στα χέρια μου και κάμποσες σελίδες ήταν σκισμένες. Με μία πρώτη ματιά υποθέσαμε πως και τα δύο αυτά βιβλία είναι πιθανό να μην φέρουν το αρχικό τους δέσιμο.

Στις διπλωμένες σελίδες που περιείχαν σχέδια και πίνακες είχαν γίνει πρόχειρα στερεώσεις με χοντρό χαρτί και μία μάλιστα ήταν κολλημένη με το αγαπημένο υλικό των συντηρητών… το σελοτέιπ. Τα βιβλία αυτά λοιπόν έπρεπε να λυθούν, να καθαριστούν, να πλυθούν (αν τα μελάνια τους το επέτρεπαν), να γίνουν στερεώσεις όπου υπήρχαν σκισίματα και να ραφτούν ξανά.

Σκέφτηκα να ξεκινήσω με τα δύο βιβλία που βρίσκονταν σε παρόμοια κατάσταση και χρειάζονταν την περισσότερη δουλειά. Το πρώτο βήμα ήταν να τα λύσω. Ακούγεται εύκολο, σωστά; Συνήθως είναι… Τα βιβλία αυτά όμως, όπως έχω ήδη αναφέρει, είχαν ξαναραφτεί και η δουλεία που είχε γίνει σε αυτά ήταν αρκετά πρόχειρη ως και κακή θα μπορούσα να πω. Δυσκολευόμουν ιδιαίτερα να βρω την μέση των τευχών προκειμένου να κόψω τις κλωστές ραφής.
Επιπλέον δεν άνοιγαν σωστά καθώς είχαν περαστεί με υπερβολική κόλλα στην ράχη, η οποία είχε εισχωρήσει μέσα στα φύλλα και τα είχε κολλήσει μεταξύ τους. Σε πολλά σημεία αναγκάστηκα να σκίσω το χαρτί (πόνος για έναν συντηρητή) για να μπορέσω να αφαιρέσω την κλωστή καθώς αυτή ήταν κολλημένη πάνω στα φύλλα.
Μία άλλη δυσκολία ήταν πως υπήρχαν αρκετά μονόφυλλα μεταξύ των τευχών οπότε έπρεπε να διπλοτσεκάρω τα φύλλα που θεωρούσα ως τεύχος και να μην αρκούμαι στο απλό μέτρημα των 16 σελίδων που συνήθως αποτελούν τα τεύχη.

Όπως πάλευα λοιπόν να λύσω τα βιβλία -στα όρια της απελπισίας-βλέπω τον Δημήτρη να μπαίνει στο εργαστήριο και να βγαίνει ξανά φορτσάτος με μια σκούπα. Στην αρχή δεν έδωσα σημασία αργότερα όμως κατάλαβα πως μίλαγε με κάποιον οπότε βγήκα και εγώ έξω για να δω αν μπορούσα να βοηθήσω -όχι για κουτσομπολιό, προς θεού!
Ένα μικρό μικρό γατάκι είχε τρυπώσει σε μία μηχανή αυτοκινήτου για να ζεσταθεί και δεν έβγαινε από εκεί με τίποτα. Μετά από αρκετή ώρα καταφέραμε να το πιάσουμε και το βάλαμε σε ένα κουτί με τροφή και νερό ελπίζοντας να μπορέσουμε να εντοπίσουμε την μητέρα του. Δεν τα καταφέραμε. Παίρνοντας αρκετά τηλέφωνα βρήκαμε μία κοπέλα που μπορούσε να το φιλοξενήσει για λίγες μέρες.

Προσπάθησα να συνεχίσω να δουλεύω αλλά ήταν αρκετά δύσκολο καθώς το γατάκι προσπαθούσε συνέχεια να έχει την προσοχή μου με νιαουρίσματα και περίεργους θορύβους μέσα από το κουτί του!
Αφού κατάφερα να λύσω τα βιβλία, προχώρησα στον “στεγνό καθαρισμό του χαρτιού” όπως λέμε στην συντήρηση. Καθαρισμό δηλαδή που γίνεται χωρίς νερό ή κάποιον άλλο διαλύτη, συνήθως με πινέλο, γόμα και νυστέρι αν χρειαστεί. Οι σελίδες είχαν αρκετή σκόνη την οποία αφαίρεσα με ένα μαλακό πινέλο.
 Και εδώ είχαμε απρόσκλητους επισκέπτες, λιγότερο χαριτωμένους και ευτυχώς όχι ζωντανούς… Κάναμε μια μικρή φωτογράφιση και σε αυτούς!

Αποφάσισα να μην αφαιρέσω τις στερεώσεις που είχαν γίνει με χοντρό χαρτί στις διπλωμένες σελίδες αλλά το σελοτέιπ έπρεπε να φύγει!

Για καλή μου τύχη είχε μειωθεί αρκετά η συγκολλητική του ιδιότητα και με αργές κινήσεις με μια λεπτή σπάτουλα κατάφερα να το αφαιρέσω χωρίς απώλειες.

Για την αφαίρεση κάποιων  λεκέδων στις πρώτες και τελευταίες σελίδες χρησιμοποίησα γόμα, σε κάποιους με επιτυχία σε άλλους όχι. Σε αυτό το σημείο ήθελα να προχωρήσω στον υγρό καθαρισμό ορισμένων σελίδων οι οποίες ήταν ιδιαίτερα κιτρινισμένες και λεκιασμένες (λόγω περιορισμένου χρόνου δεν μπορούσα να το κάνω σε όλες τις σελίδες και των δύο βιβλίων και εκ των πραγμάτων δεν χρειαζόταν).
 Προτού όμως βρέξω αυτές τις σελίδες έπρεπε να είμαι σίγουρη πως τα μελάνια τους δεν διαλύονταν στο νερό και πως το χαρτί θα άντεχε να βραχεί. Αυτό το είδα βάζοντας μια σταγόνα νερό πάνω σε δυο τρία γράμματα από διαφορετικές σελίδες. Στο ένα βιβλίο το μελάνι έβγαινε λίγο όπως σκούπιζα τις σταγόνες οπότε σίγουρα δεν μπορούσα να το βρέξω. Στο άλλο δεν παρατήρησα να επηρεάζεται το μελάνι οπότε αποφάσισα να προχωρήσω με τον καθαρισμό.

Οι σελίδες ήταν αρκετά ευαίσθητες για να τις βυθίσω στο νερό οπότε αποφάσισα να τις ψεκάσω. Χρησιμοποίησα αερογράφο. Το νερό που στράγγιζα από τις σελίδες έβγαινε αρκετά κίτρινο.

Στην συνέχεια τις ψέκαζα με πολύ αραιωμένη μεθυλοκυτταρίνη, μία αρχειακή κόλλα η οποία χρησιμοποιείται κατά κόρων στην συντήρηση χαρτιού και δυναμώνει κατά κάποιο τρόπο το χαρτί.

Άφησα τις σελίδες να στεγνώσουν υπό πίεση ενώ παράλληλα προχώρησα σε στερεώσεις σκισιμάτων με ιαπωνικό χαρτί.

Το αποτέλεσμα μετά τον υγρό καθαρισμό.

Το ιαπωνικό χαρτί κόβεται – ή μάλλον σκίζεται- με ένα βρεγμένο πινέλο στις διαστάσεις που χρειαζόμαστε. Με αυτό τον τρόπο το κομμάτι που κόβουμε έχει ίνες στις άκρες του και κολλάει χωρίς να δημιουργεί “σκαλοπάτι” στο χαρτί που στερεώνουμε.

Στερέωση στην σελίδα απ’ όπου  αφαίρεσα το σελοτέιπ. Το ιαπωνικό χαρτί εδώ είναι ιδιαίτερα λεπτό προκειμένου να μην κρύβει το κείμενο και έχει μπει και από τις δύο όψεις της σελίδας και μεγαλύτερη αντοχή. Τα φύλλα έμειναν υπό πίεση μετά τις στερεώσεις.
Αφού σιγουρευτήκαμε πως τα φύλλα και τα τεύχη ήταν στην σωστή σειρά, έπρεπε να ανοιχτούν οπές στις οποίες θα γινόταν η καινούρια πια ραφή. Από εδώ και πέρα ανέλαβε ο Δημήτρης ενώ εγώ συνέχισα με το πρώτο βιβλίο που σας ανέφερα, που ήταν καλυμμένο με περγαμηνή.
Ξεκίνησα τον καθαρισμό με πινέλο, βγήκε αρκετή σκόνη και συνέχισα με γόμα σε κάποιους λεκέδες.

Ορισμένες σελίδες είχαν μουτζούρες από κάποιο παιδάκι το οποίο δεν είχε βρει μάλλον άλλο χαρτί για να ζωγραφίσει. Σε κάποιους λιπαρούς λεκέδες επέμεινα με νυστέρι με αρκετή επιτυχία.

Η στερέωση της περγαμηνής στα ευαίσθητα σημεία έγινε με Klucel G. Είναι σημαντικό η περγαμηνή να μην βραχεί με νερό διότι δημιουργεί κυματισμούς και αλλάζει διαστάσεις.

Σημείωση: Στη φωτό δεξιά η πάνω λωρίδα αφορά ένα από τα 2 πρώτα βιβλία. Η μεσαία και κάτω λωρίδα ανήκουν στο βιβλίο δεμένο με περγαμηνή.
Το τελευταίο βήμα ήταν ραφή των κεφαλαριών πάνω στα τεύχη. Χρησιμοποίησα λεπτή βαμβακερή κλωστή και πέρασα γύρω από τον πυρήνα του κεφαλαριού και μέσα από τα τεύχη. Προσπάθησα η κλωστή μου να έρχεται πάνω από την ανοιχτόχρωμη κλωστή του κεφαλαριού με σταθερές αποστάσεις για να μην ενοχλεί στο μάτι.

Ελπίζω να κατάφερα να σας μεταφέρω τα βήματα συντήρησης που ακολουθήσαμε!

ΥΓ – Για όσους αναρωτιέστε για το γατάκι βρήκε οικογένεια και μεγαλώνει ευτυχισμένο!

Advertisements